Η Ευρώπη διανύει μια «εποχή του σκότους», καθώς οι πόλεμοι, η υποχώρηση της διεθνούς συνεργασίας και ο ανταγωνισμός μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας διαμορφώνουν ένα νέο, αβέβαιο γεωπολιτικό περιβάλλον, σύμφωνα με τον πρόεδρο της Φινλανδίας Αλεξάντερ Στουμπ.
«Όταν άρχισα τις σπουδές μου, αμέσως μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, υπήρχαν πολλοί λόγοι για αισιοδοξία. Όταν ξεκινάτε σήμερα τις σπουδές σας, δυστυχώς, υπάρχουν πολλοί λόγοι για απαισιοδοξία», δήλωσε ο Στουμπ τη Δευτέρα 26 Οκτωβρίου, μιλώντας στην τελετή έναρξης του ακαδημαϊκού έτους στο Κολέγιο της Ευρώπης, στη Μπριζ του Βελγίου.
Ο Φινλανδός πρόεδρος περιέγραψε τη σημερινή περίοδο ως το αντίθετο της εποχής ελπίδας που ακολούθησε την πτώση του Τείχους του Βερολίνου και τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης.
Όπως είπε χαρακτηριστικά, «το φως έχει δώσει τη θέση του στο σκοτάδι».
Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι το μήνυμά του δεν είναι απαισιόδοξο, καλώντας τη νέα γενιά να συμβάλει στην αλλαγή της σημερινής πορείας: «Η δουλειά σας είναι να ανοίξετε τον δρόμο για την επιστροφή στο φως».
«Έχουμε περάσει από τη συνεργασία στη σύγκρουση»
Ο Αλεξάντερ Στουμπ υποστήριξε ότι η μεταψυχροπολεμική εποχή έχει τελειώσει και ότι ο κόσμος βρίσκεται μπροστά σε μια ιστορική καμπή, αντίστοιχη με εκείνες του 1918, του 1945 ή του 1989.
Όπως εξήγησε, η διεθνής τάξη που βασιζόταν σε κανόνες και πολυμερείς θεσμούς δέχεται πλέον ισχυρές πιέσεις.
«Έχουμε περάσει από τη συνεργασία στη σύγκρουση, από τον ελεγχόμενο ανταγωνισμό στις συναλλαγές», ανέφερε, περιγράφοντας ένα διεθνές περιβάλλον στο οποίο οι μεγάλες δυνάμεις χρησιμοποιούν την οικονομία, την ενέργεια και την τεχνολογία ως μέσα άσκησης ισχύος.
Ο ίδιος προειδοποίησε ότι οι αλληλεξαρτήσεις μεταξύ των κρατών, οι οποίες στο παρελθόν θεωρούνταν παράγοντας συνεργασίας, αντιμετωπίζονται πλέον ως κίνδυνος ή αξιοποιούνται για την άσκηση πιέσεων.
Επικαλούμενος εκτιμήσεις σύμφωνα με τις οποίες βρίσκονται σε εξέλιξη 65 ένοπλες συγκρούσεις ή πόλεμοι παγκοσμίως, σημείωσε ότι πρόκειται για τον μεγαλύτερο αριθμό από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
«Η εμπιστοσύνη στη διεθνή συνεργασία έχει διαβρωθεί», τόνισε, επισημαίνοντας ότι οι κανόνες του διεθνούς συστήματος παραβιάζονται και ότι οι ειρηνευτικές συμφωνίες κινδυνεύουν να αποδειχθούν βραχύβιες όταν βασίζονται αποκλειστικά σε συναλλακτικές συμφωνίες.
Το ερώτημα για ΗΠΑ και Κίνα
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στον ανταγωνισμό μεταξύ Ουάσιγκτον και Πεκίνου, θέτοντας το ερώτημα που, κατά τον ίδιο, θα επηρεάσει καθοριστικά τη μελλοντική διεθνή τάξη.
«Θα επιλέξουν τη συνεργασία ή την αντιπαράθεση;», διερωτήθηκε, αναφερόμενος στις δύο ισχυρότερες δυνάμεις του πλανήτη.
Ο Στουμπ σημείωσε ότι η Ευρώπη καλείται να βρει τη θέση της σε έναν κόσμο που αλλάζει, ενώ υποστήριξε ότι η ήπειρος γίνεται σταδιακά πιο αυτόνομη και πιο γεωπολιτικά προσανατολισμένη.
Παρά τις δυσκολίες, εκτίμησε ότι η Ευρώπη διατηρεί σημαντικά πλεονεκτήματα, καθώς εξακολουθεί να υπερασπίζεται τη διεθνή τάξη που βασίζεται σε κανόνες, το κράτος δικαίου και τη συνεργασία μεταξύ των χωρών.
Η ευρωπαϊκή ασφάλεια και ο ρόλος του ΝΑΤΟ
Αναφερόμενος στην ασφάλεια της Ευρώπης, ο Φινλανδός πρόεδρος υπογράμμισε ότι βασική προτεραιότητα είναι να δημιουργηθεί ένα σύστημα που θα αποτρέπει νέες επιθέσεις της Ρωσίας εναντίον γειτονικών της χωρών.
«Το βασικό ερώτημα είναι να δημιουργήσουμε μια ευρωπαϊκή δομή ασφαλείας που θα διασφαλίζει ότι η Ρωσία δεν θα επιτεθεί ξανά στους γείτονές της», ανέφερε.
Παράλληλα, χαρακτήρισε το ΝΑΤΟ την ισχυρότερη και μεγαλύτερη στρατιωτική συμμαχία στον κόσμο, τονίζοντας ότι είναι αμυντική και όχι επεκτατική.
Ο Στουμπ υποστήριξε επίσης ότι απαιτείται μια διαδικασία οικοδόμησης εμπιστοσύνης, αναγνωρίζοντας ότι η αποκατάστασή της χρειάζεται χρόνο και υπομονή.
«Η οικοδόμηση εμπιστοσύνης απαιτεί χρόνο και υπομονή», σημείωσε, αναφερόμενος στην ανάγκη να διαμορφωθούν οι προϋποθέσεις για μια πιο σταθερή αρχιτεκτονική ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Πρόβλεψη για Ευρωπαϊκή Ένωση με 40 κράτη-μέλη
Ο Αλεξάντερ Στουμπ παρουσίασε και το όραμά του για την Ευρωπαϊκή Ένωση των επόμενων δεκαετιών, εκτιμώντας ότι σε 30 χρόνια θα μπορούσε να αριθμεί περίπου 40 κράτη-μέλη.
«Το όραμά μου είναι ότι σε 30 χρόνια από σήμερα η Ευρωπαϊκή Ένωση θα έχει περίπου 40 κράτη-μέλη», δήλωσε.
Στο πλαίσιο αυτό, ανέφερε ότι θα ήθελε να δει στην Ένωση όλες τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, καθώς και την Ουκρανία και τη Μολδαβία. Εξέφρασε επίσης την επιθυμία του να ενταχθούν η Ισλανδία, η Νορβηγία, η Ελβετία και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Για τον Καναδά, εκτίμησε ότι θα μπορούσε τουλάχιστον να αποκτήσει καθεστώς συνδεδεμένου μέλους, ενώ για την Τουρκία, την Αρμενία, το Αζερμπαϊτζάν και τη Γεωργία σημείωσε ότι η προοπτική τους θα εξαρτηθεί από την πορεία που θα ακολουθήσουν.
Ο Φινλανδός πρόεδρος αναγνώρισε ότι ένα τέτοιο σχέδιο μπορεί να μοιάζει υπερβολικά φιλόδοξο, υποστηρίζοντας ωστόσο ότι η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση έχει επανειλημμένα προχωρήσει πέρα από τις αρχικές προσδοκίες.
«Μην υποκύψετε στην απαισιοδοξία»
Παρά τις προειδοποιήσεις του για τη διεθνή κατάσταση, ο Στουμπ επέμεινε ότι η σημερινή περίοδος δεν πρέπει να οδηγήσει σε παραίτηση ή αδράνεια.
«Αν είστε απαισιόδοξοι για το δικό σας μέλλον, το μέλλον της Ευρώπης και το μέλλον του κόσμου, αυτό θα μπορούσε να γίνει μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία», είπε απευθυνόμενος στους φοιτητές.
Τους κάλεσε να αξιοποιήσουν τις γνώσεις και τις δυνατότητές τους για την αντιμετώπιση των μεγάλων προκλήσεων, από την τεχνητή νοημοσύνη και την κλιματική αλλαγή μέχρι τις διεθνείς συγκρούσεις.
«Το γεγονός ότι ζούμε σε μια εποχή του σκότους σημαίνει ότι θα πρέπει να εργαστείτε σκληρότερα από ό,τι εγώ, ώστε να μας οδηγήσετε έξω από το σκοτάδι και προς μια εποχή φωτός», κατέληξε, εκφράζοντας την πεποίθηση ότι η Ευρώπη μπορεί να ανακτήσει τη δυναμική της.
