Στην έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών με την Τουρκία προχώρησε το κοινοβούλιο της Λιβύης, ανατρέποντας τη στάση που είχε υιοθετήσει το 2020, όταν είχε απορρίψει τη συμφωνία.
Την εξέλιξη επιβεβαίωσαν δύο μέλη του λιβυκού κοινοβουλίου στο πρακτορείο Reuters, γνωστοποιώντας ότι ανακλήθηκε η προηγούμενη απόφαση για μποϊκοτάζ του μνημονίου. Την ανακοίνωση έκανε ο εκπρόσωπος του κοινοβουλίου μέσω ανάρτησής του.
Η συμφωνία είχε υπογραφεί τον Νοέμβριο του 2019 από την Τουρκία και την τότε Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας (GNA), η οποία είχε την έδρα της στην Τρίπολη, και αφορούσε την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών μεταξύ των δύο πλευρών.
Ωστόσο, το κοινοβούλιο της Λιβύης, που εδρεύει στο ανατολικό τμήμα της χώρας και βρίσκεται εδώ και χρόνια σε αντιπαράθεση με την πολιτική ηγεσία της Τρίπολης, δεν είχε επικυρώσει τότε τη συμφωνία. Αντιθέτως, το 2020 την είχε χαρακτηρίσει άκυρη και είχε αποφασίσει να μην την αναγνωρίσει.
Έξι χρόνια αργότερα, η νέα απόφαση σηματοδοτεί αλλαγή στάσης από την πλευρά του λιβυκού κοινοβουλίου, καθώς πλέον εγκρίνει τη θαλάσσια συμφωνία με την Άγκυρα.
Σχολιάζοντας την εξέλιξη, τουρκικά μέσα ενημέρωσης εκτίμησαν ότι η έγκριση ενδέχεται να ανοίξει τον δρόμο για την επέκταση των τουρκικών υπεράκτιων ερευνών στα λιβυκά ύδατα.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα η έγκριση από το κοινοβούλιο της Βεγγάζης
Κατάρρευση του βασικού ελληνικού νομικού/διπλωματικού επιχειρήματος
Μέχρι σήμερα, η επίσημη γραμμή της Αθήνας (και των διεθνών εταίρων) βασιζόταν στο ότι το σύμφωνο Σάρατζ–Ερντογάν του 2019 ήταν «νομικά ανυπόστατο» επειδή δεν είχε επικυρωθεί από το εκλεγμένο κοινοβούλιο της Λιβύης (τη Βουλή των Αντιπροσώπων υπό τον Αγκίλα Σάλεχ). Με την απόφαση αυτή, το επιχείρημα αυτό εξανεμίζεται και η Τουρκία αποκτά πλήρη νομιμοφάνεια στα μάτια της διεθνούς κοινότητας.
Απόλυτη απώλεια κάθε ερείσματος στην ανατολική Λιβύη
Όταν ο Χαλίφα Χαφτάρ είχε έρθει στην Αθήνα (αρχές του 2020) και ο Αγκίλα Σάλεχ ζητούσε ανοιχτά στρατηγική συμμαχία, όπλα, τεχνική υποστήριξη και άμεση υπογραφή οριοθέτησης ΑΟΖ Ελλάδας–Λιβύης, η ελληνική κυβέρνηση έκανε ένα (ίσως και περισσότερα) βήματα πίσω.
Ο Χαλίφα Χαφτάρ ζητούσε επιτακτικά όπλα και έμπρακτη στρατιωτική συνδρομή από την Αθήνα —με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να έχουν δεσμευτεί παρασκηνιακά μάλιστα ότι θα χρηματοδοτούσαν πλήρως το εγχείρημα— όμως η ελληνική κυβέρνηση δεν τόλμησε να κάνει το αποφασιστικό βήμα.
Αντί να δεσμεύσει τη Βεγγάζη με μια δική της συμφωνία που θα ακύρωνε στην πράξη το τουρκολιβυκό μνημόνιο, περιορίστηκε σε διπλωματικές φωτογραφίες, ευχολόγια και επίκληση του «διεθνούς δικαίου», τρέμοντας μην εξοργίσει την Άγκυρα και το Βερολίνο.
Ο Χαφτάρ και η ανατολική Λιβύη έδιναν μάχη επιβίωσης. Όταν διαπίστωσαν ότι από την Ελλάδα και τους Ευρωπαίους το μόνο που εισέπρατταν ήταν λόγια συμπάθειας χωρίς κανένα ουσιαστικό αντίκρισμα, την ώρα που η Τουρκία έριχνε στο τραπέζι πακτωλό χρημάτων, drones, κατασκευαστικά συμβόλαια και διπλωματική κάλυψη, έκαναν τον κυνικό λογαριασμό. Αφού η Αθήνα αρνήθηκε να πάρει το ρίσκο, στράφηκαν εκεί όπου υπήρχε πραγματική ισχύς.
Η Ελλάδα κατάφερε να μετατρέψει έναν δυνητικό στρατηγικό εταίρο σε υποχείριο του Ερντογάν, μένοντας μόνη της να επικαλείται ένα «άκυρο σύμφωνο» που πλέον το υπογράφουν και οι δύο πλευρές της Λιβύης.
Τουρκικά ερευνητικά και γεωτρύπανα νότια της Κρήτης
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο «εξαφανίζει» την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ των ελληνικών νησιών (Κρήτη, Κάσος, Κάρπαθος, Ρόδος, Καστελλόριζο). Με την επικύρωση στα χέρια της, η Άγκυρα αποκτά το «πράσινο φως» για να εκδώσει άδειες στην TPAO (τουρκική κρατική εταιρεία πετρελαίου) και να στείλει ερευνητικά σκάφη ή πλωτά γεωτρύπανα ακριβώς νότια και ανατολικά της Κρήτης, δημιουργώντας τετελεσμένα επί του πεδίου.
Σύγκρουση με τη μερική οριοθέτηση Ελλάδας – Αιγύπτου
Οι θαλάσσιες ζώνες που διεκδικεί το τουρκολιβυκό μνημόνιο επικαλύπτουν άμεσα τη συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ που υπέγραψε η Ελλάδα με την Αίγυπτο το 2020. Πλέον, η περιοχή μετατρέπεται σε ζώνη άμεσης γεωπολιτικής τριβής, καθώς η Τουρκία θα θεωρεί τα ύδατα νότια της Κρήτης κοινή τουρκο-λιβυκή δικαιοδοσία.
Στρατιωτικοποίηση της κρίσης
Από τη στιγμή που η διπλωματική οδός της «ακυρότητας» εξουδετερώνεται, η Ελλάδα θα βρεθεί μπροστά στο δίλημμα της στρατιωτικής ανάσχεσης εάν τουρκικά πλοία εμφανιστούν στα νότια της Κρήτης. Το βάρος πέφτει πλέον αποκλειστικά στην αποτρεπτική ισχύ των Ενόπλων Δυνάμεων.
