Του Νίκου Ιγγλέση

Η επιδρομή των Αμερικανών στη Βενεζουέλα και η απαγωγή του προέδρου της Ν. Μαδούρου επιβεβαιώνει, στην αυγή του καινούργιου χρόνου, το γεωπολιτικό πλαίσιο ενός πολυπολικού, αλλά και άναρχου, άκρως ανταγωνιστικού και αβέβαιου κόσμου. Τα κράτη και τα έθνη βρίσκονται σε αέναη μάχη για να εξασφαλίσουν ασφάλεια (με την ευρεία έννοια) η οποία επιτυγχάνεται μόνο μέσω της συνεχούς ενδυνάμωσής τους σ’ όλους τους τομείς, σκληρής και ήπιας ισχύος.

Η απαγωγή του Προέδρου της Βενεζουέλας μπορεί να εντυπωσιάζει ως προς την εκτέλεσή της, αλλά, δεν είναι ούτε η πρώτη, ούτε θα είναι η τελευταία. Θυμίζουμε τη σύλληψη, το 1989, του Προέδρου του Παναμά Μ. Α. Νοριέγκα, επίσης με την κατηγορία ως διακινητή ναρκωτικών. Όπως την ανατροπή και εν συνεχεία εκτέλεση του Σαντάμ Χουσεΐν στο Ιράκ ως κατόχου πυρηνικών όπλων, ή τον πόλεμο κατά του Μ. Άσαντ στη Συρία ως κατόχου χημικών όπλων ή του Μ. Καντάφι στη Λιβύη ως δικτάτορα.

Η ανακατανομή ισχύος επιτρέπει σε κάποια κράτη να αυξήσουν τους διαθέσιμους πόρους τους, να βελτιώσουν τις στρατιωτικές και τεχνολογικές δυνατότητές τους, να αυξήσουν τη διεθνή επιρροή και τον πλούτο τους, περιορίζοντας αντιστοίχως τις ικανότητες των αντιπάλων τους. Αυτό λαμβάνει χώρα σ’ όλη τη διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας.

Οι «εραστές» του Διεθνούς Δικαίου πρέπει, επειγόντως, να κατέβουν από το «ροζ συννεφάκι τους» πριν τους κατασπαράξουν  οι κυνικοί ορθολογιστές. Μπορεί Διεθνές Δίκαιο να υφίσταται, αλλά, η ερμηνεία του είναι θέμα ισχύος στον ΟΗΕ, στους Διεθνείς Οργανισμούς και επί του πεδίου.

Με το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου αναδύθηκε ο διπολικός κόσμος Δύσης – Ανατολής, με δύο τελείως διαφορετικά ιδεολογικά, πολιτικά, οικονομικά συστήματα. Η ήττα των Αμερικανών στο Βιετνάμ και η ήττα, αργότερα, των Σοβιετικών στο Αφγανιστάν σηματοδότησαν το τέλος του διπολισμού. Σηματοδότησαν τα όρια των δύο πόλων.

Με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και των συμμάχων της, στην αρχή της δεκαετίας του ’90, αναδύθηκε ο μονοπολικός κόσμος της παγκοσμιοποίησης. Ένα ενιαίο ιδεολογικό – οικονομικό σύστημα που, με τη συμμετοχή και της «κομμουνιστικής» Κίνας, κυριάρχησε διεθνώς. Τότε κάποιοι μίλησαν για «Το τέλος της Ιστορίας». Μόνο που κάτι τέτοιο δε θα υπάρξει ποτέ, γιατί πάντοτε θα μεταβάλλονται οι επί μέρους συντελεστές ισχύος.

Σήμερα έχουμε την επιστροφή σ’ ένα νέο εθνοκεντρικό σύστημα. Οι παλιές συμμαχίες αποδυναμώνονται και οι υπερκρατικές ολοκληρώσεις, όπως αυτή της ΕΕ, αμφισβητούνται. Το εθνικό συμφέρον κυριαρχεί και καθορίζει όλες τις πολιτικές επιλογές. Όμως, ο σημερινός πολυπολικός κόσμος δεν αποτελείται από ισοδύναμους πόλους. Υπάρχουν ισχυροί, λιγότερο ισχυροί και σχετικά αδύναμοι.

Ο πρώτος και σημαντικότερος πόλος παραμένει αυτός των ΗΠΑ, ιδιαίτερα υπό τη σημερινή καθοριστική ηγεσία του Ντόναλντ Τραμπ. Δεν υπάρχει κανένα σημαντικό διεθνές ζήτημα που να μπορεί να αντιμετωπιστεί χωρίς την εμπλοκή της Ουάσιγκτον. Πρόσφατα παραδείγματα οι πόλεμοι στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία.

Η ισχύς των ΗΠΑ πηγάζει από πολλούς παράγοντες:

– Τη γεωγραφική θέση τους, με την εκτεταμένη πρόσβαση στους δύο μεγαλύτερους ωκεανούς και τη σχετικά περιορισμένη ισχύ των γειτόνων τους (Καναδάς, Μεξικό). Η επαναφορά του «Δόγματος Μονρόε» από τη Διοίκηση Τραμπ (βλέπε: ΗΠΑ-Εθνική Στρατηγική Ασφάλειας 2025) αποσκοπεί στο να αποκλείσει από το Δυτικό Ημισφαίριο οποιαδήποτε ουσιαστική παρέμβαση κάθε άλλης ανταγωνιστικής δύναμης. Χαρακτηριστικά παραδείγματα η επίθεση – στρατιωτική και οικονομική – κατά της Βενεζουέλας και η εκδίωξη των Κινέζων από τη Διώρυγα του Παναμά.

– Την αποκλειστική δυνατότητα έκδοσης του δολαρίου ως του κύριου αποθεματικού νομίσματος στον κόσμο. Όλες οι τιμές, από τα πολύτιμα μέταλλα, τους υδρογονάνθρακες, τις πρώτες ύλες και τα τρόφιμα καθορίζονται στο αμερικανικό νόμισμα.

– Την κυριαρχία τους στο διεθνές τραπεζικό σύστημα και στη διαχείριση των επενδυτικών κεφαλαίων (funds).

– Τους πλούσιους φυσικούς πόρους, την ενεργειακή αυτάρκεια και την ισχυρή παραγωγική βάση τους στον αγροτικό και βιομηχανικό τομέα.

– Την πρωτοπόρα τεχνολογία τους ιδιαίτερα στους τομείς της αμυντικής βιομηχανίας και του διαστήματος.

– Την ύπαρξη ισχυρών συμμαχιών. Το ΝΑΤΟ στην Ευρώπη, την Ιαπωνία, Ν. Κορέα και Αυστραλία στον Ειρηνικό, τη Σαουδική Αραβία και άλλες χώρες στον Κόλπο, καθώς και τη διατήρηση στρατιωτικών βάσεων σ’ όλες τις σημαντικές περιοχές της υφηλίου. Οι αμερικανικές στρατιωτικές δαπάνες είναι ίσες με αυτές των δέκα επόμενων κρατών με τους υψηλότερους αμυντικούς προϋπολογισμούς (Κίνας και Ρωσίας συμπεριλαμβανομένων).

– Ο εμπορικός πόλεμος με τους δασμούς που επέβαλλε η Διοίκηση Τραμπ προς όλες σχεδόν τις χώρες, φιλικές ή μη, αποσκοπεί στον επαναπατρισμό των αμερικανικών επιχειρήσεων, που την περίοδο της παγκοσμιοποίησης είχαν εγκατασταθεί σε χώρες χαμηλού κόστους και παράλληλα στη μείωση των μεγάλων εμπορικών ελλειμμάτων με ΕΕ, Καναδά, Μεξικό, Ιαπωνία κλπ.

– Επίσης, η αυστηρή αντιμετώπιση των μεταναστευτικών ροών αποσκοπεί στην προστασία της κοινωνικής συνοχής, σε μια χώρα ήδη πολυφυλετική – πολυπολιτισμική. Όλα έχουν στόχο την ενίσχυση της αμερικανικής ισχύος – MAGA.

Η Κίνα

Το δεύτερο πόλο του παγκόσμιου συστήματος αποτελεί σήμερα η Κίνα. Η ισχύς της γιγαντώθηκε τις τελευταίες δεκαετίες λόγω της παγκοσμιοποίησης. Πολυεθνικές επιχειρήσεις από τις ΗΠΑ, την Ευρώπη, την Ιαπωνία και άλλες χώρες μετέφεραν μεγάλο μέρος των δραστηριοτήτων τους στην Κίνα για να επωφεληθούν του χαμηλού κόστους παραγωγής και να εκμεταλλευτούν την τεράστια εσωτερική αγορά της.

Αυτή η εισαγωγή κεφαλαίων και τεχνολογίας απογείωσαν τους ρυθμούς ανάπτυξης της κινεζικής οικονομίας και δημιούργησαν, με τη συνδρομή του κράτους, μια εγχώρια αστική τάξη ανταγωνιστική αυτής των ανεπτυγμένων χωρών. Η Κίνα έγινε το «εργοστάσιο του κόσμου».

Η ισχύς της Κίνας βασίζεται στο ελεύθερο εμπόριο για να μπορεί να εξάγει την πλεονάζουσα παραγωγή της. Γι’ αυτό στηρίζει τις πολιτικές της παγκοσμιοποίησης και αντιτίθεται στη δασμολογική προστασία που επέβαλε η Διοίκηση Τραμπ. Παράλληλα χρηματοδοτεί, σε διάφορες χώρες, υποδομές όπως σιδηροδρομικά δίκτυα, λιμάνια, δρόμους κλπ που διευκολύνουν την εξαγωγή των προϊόντων της (One Belt One Road).

Παρ’ όλο που η Κίνα δε διαθέτει επαρκείς ενεργειακούς πόρους, η παραγωγική ισχύς της σε συνδυασμό με την σημερινή πρωτοκαθεδρία της στην εξόρυξη και ιδιαίτερα στην επεξεργασία των σπάνιων γαιών τη φέρνει σε συνεχή αντιπαράθεση με τις άλλες ανεπτυγμένες βιομηχανικά χώρες.

Το θέμα της Ταϊβάν, που η Κίνα θεωρεί ότι είναι τμήμα της επικράτειάς της, αποτελεί σημείο αντιπαράθεσης του Πεκίνου με τις ΗΠΑ, αλλά και τις υπόλοιπες χώρες του Δυτικού Ειρηνικού (Ιαπωνία, Ν. Κορέα, Φιλιππίνες, Βιετνάμ, Μαλαισία κλπ). Μια ανάκτηση της Ταϊβάν από την Κίνα θα σήμαινε, εκτός των άλλων, τη μεγάλη επέκταση της κινεζικής ΑΟΖ στον Ειρηνικό και θα έσπαγε την αλυσίδα των νησιών που την περιβάλλουν. Το διακύβευμα είναι ιδιαίτερα υψηλό και για τις δύο πλευρές. Η Κίνα, ως δεύτερος πόλος, αποτελεί την κύρια απειλή για τις ΗΠΑ.

Η Ρωσία

Μετά τη διάσπαση της Σοβιετικής Ένωσης σε 15 ανεξάρτητα κράτη, η Ρωσία επιχείρησε να ανασυνταχθεί υπό την ηγεσία του Β. Πούτιν. Στα πλαίσια της παγκοσμιοποίησης συνεργάστηκε με τις κυβερνήσεις και τις πολυεθνικές επιχειρήσεις της Δύσης. Σύντομα έγινε ο κύριος προμηθευτής υδρογονανθράκων της ΕΕ και ιδιαίτερα της Γερμανίας.

Παρά τις προσπάθειες ενσωμάτωσης, το ΝΑΤΟ εξακολουθούσε να αντιμετωπίζει τη Ρωσία περισσότερο ως αντίπαλο, παρά ως συνεταίρο και αυτό, κυρίως, λόγω του πυρηνικού  οπλοστασίου της που την καθιστούσε επίφοβη δύναμη. Γι’ αυτό το ΝΑΤΟ επεκτεινόταν σταδιακά με την ένταξη των χωρών της Α. Ευρώπης, μέχρι που η επέκταση αυτή έφτασε στα σύνορα της Ουκρανίας. Η αντίδραση της Μόσχας ήταν αναπόφευκτη, αλλά, όχι σωστά σχεδιασμένη.

Η εξέγερση του Μαϊντάν, που έφερε μια φιλοδυτική κυβέρνηση στο Κίεβο το 2014 και η προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία, αμέσως μετά, προδιέγραψαν την πορεία των πραγμάτων. Το 2022 τα ρωσικά στρατεύματα εισέβαλαν στην Ουκρανία και σύντομα κατέλαβαν το 20% περίπου των εδαφών της. Στη συνέχεια, όμως, ο πόλεμος μετατράπηκε «σε πόλεμο χαρακωμάτων» με μεγάλες απώλειες εκατέρωθεν και ελάχιστα κέρδη. Στο Κίεβο δόθηκε χρόνος και μπόρεσε να ανασυνταχθεί με την τεράστια στρατιωτική και οικονομική βοήθεια των χωρών του ΝΑΤΟ. Μετά τέσσερα χρόνια πολέμου οι Ρώσοι δεν έχουν καταφέρει να καταλάβουν ούτε ολόκληρη την επαρχία του Ντονέτσκ στα ανατολικά. «Η Ρωσία κερδίζει» λένε πολλοί. Μόνο που πρόκειται για μάχες εβδομάδων, με δεκάδες νεκρούς, για την κατάληψη  ενός ή δύο χωριών που στο μεταξύ έχουν γίνει σωροί ερειπίων. Απόλυτος πολεμικός παραλογισμός.

Παράλληλα οι Ουκρανοί πλήττουν στόχους στο εσωτερικό της Ρωσίας με πυραύλους και drones. Διυλιστήρια, αγωγοί, λιμάνια, αεροδρόμια δέχονται καθημερινές επιθέσεις. Τα πολεμικά πλοία της Ρωσίας έχουν αποσυρθεί από τις βάσεις τους στην Κριμαία για να αποφύγουν τα ουκρανικά πλήγματα. Χρειάστηκε η συνδρομή στρατευμάτων της Β. Κορέας για την απελευθέρωση ρωσικών εδαφών της περιφέρειας του Κουρσκ που είχαν καταλάβει οι Ουκρανοί. Όλα αυτά μειώνουν το διεθνές γόητρο της Μόσχας ως μιας ικανής στρατιωτικά δύναμης, πέραν του πυρηνικού οπλοστασίου.

Η ΕΕ, οι ΗΠΑ και οι G7 έχουν επιβάλει πολλά πακέτα οικονομικών κυρώσεων κατά της Ρωσίας, κατά μεγάλων εταιρειών της και κατά προσώπων. Περίπου 210 δις ευρώ ρωσικών κρατικών κεφαλαίων έχουν δεσμευτεί στις χώρες της ΕΕ. Οι εξαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου και πετρελαίου προς την Ευρώπη έχουν συρρικνωθεί δραματικά με προοπτική να μηδενιστούν. Η Μόσχα έχει αναγκαστεί να πουλάει τα ορυκτά καύσιμά της στην Κίνα, την Ινδία και άλλες χώρες με σημαντική έκπτωση. Σημειώνεται ότι περίπου το 40% των εισπράξεων του ρωσικού προϋπολογισμού προέρχεται από τις εξαγωγές καυσίμων. Η οικονομία της Ρωσίας, τα τελευταία χρόνια, έχει μετατραπεί σε πολεμική λόγω των επιχειρήσεων στην Ουκρανία.

Η Ρωσία έχει ξοδέψει τεράστιο πολιτικό, διπλωματικό και οικονομικό κεφάλαιο στην Ουκρανία χωρίς να μπορεί να πετύχει μια στρατηγική νίκη. Αντίθετα συσπείρωσε το ΝΑΤΟ και ενώ επεδίωκε να το κρατήσει μακριά από τα σύνορά της απέκτησε νέα κοινά σύνορά 1.300 χιλιομέτρων, μετά την ένταξη της Φιλανδίας σ’ αυτό. Έχοντας εγκλωβιστεί στο ουκρανικό αδιέξοδο η Ρωσία υποχώρησε σε διεθνές επίπεδο. Δεν μπόρεσε να υπερασπιστεί ούτε το συμμαχικό της καθεστώς Άσαντ στη Συρία, ούτε μπορεί να στηρίξει σήμερα τη Βενεζουέλα.

Η Ρωσία είναι μια μεγάλη σε έκταση χώρα, με πλούσιους ενεργειακούς και άλλους ορυκτούς πόρους και μεγάλο πυρηνικό οπλοστάσιο, αλλά, με περιορισμένη παραγωγική δυνατότητα. Κατά συνέπεια, έχει  απόλυτη ανάγκη την Κίνα κινδυνεύοντας όμως να βρεθεί, μεσοπρόθεσμα, σε πολιτικο-οικονομική εξάρτηση από την τελευταία. Αυτό θέλει να αποφύγει η Διοίκηση Τραμπ και μεσολαβεί για την επίτευξη μιας συνθήκης ειρήνης στην Ουκρανία. Αυτήν την πολιτική αντιστρατεύονται οι Ευρωπαίοι με επικεφαλής τη «Συμμαχία των προθύμων». Πρόκειται για δύο εκ διαμέτρου αντίθετες γεωπολιτικές θεωρήσεις.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση

Κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου η Δυτική Ευρώπη ήταν παρακολούθημα του αμερικανικού πόλου μέσω θεσμών όπως το ΝΑΤΟ και η τότε ΕΟΚ – στο οικονομικό σκέλος. Η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και των συμμάχων της επέτρεψε στις ευρωπαϊκές χώρες να υιοθετήσουν την, αρχικώς αμερικανικής έμπνευσης, παγκοσμιοποίηση. Η ΕΟΚ έγινε ΕΕ, η εθνική κυριαρχία των κρατών άρχισε να μεταβιβάζεται στην α-εθνική κυβέρνηση των Βρυξελλών. Τα εθνικά νομίσματα αντικαταστάθηκαν από το ευρώ. Η υπερεθνική ΕΕ έγινε η «αιχμή του δόρατος» της παγκοσμιοποίησης.

Όλα αυτά άρχισαν να αλλάζουν με τη συνειδητοποίηση των Αμερικανών, υπό τη Διοίκηση Τραμπ, ότι η παγκοσμιοποίηση αποδυναμώνει επικίνδυνα τις ΗΠΑ. Η αποκαλούμενη Δύση διασπάστηκε σε δύο αντιτιθέμενους πόλους, τον αμερικανικό και τον ευρωπαϊκό. Το χάσμα είναι ιδεολογικό, πολιτικό, οικονομικό, πολιτισμικό. Δεν είναι μόνο η διαφορετική θεώρηση για τον πόλεμο στην Ουκρανία και το ρόλο της Ρωσίας στην παγκόσμια γεωπολιτική αρχιτεκτονική. Είναι οι δασμολογικοί φραγμοί για την προστασία της εθνικής παραγωγής. Είναι η απόρριψη του έωλου αφηγήματος για την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή και η επιστροφή στους υδρογονάνθρακες. Είναι η αντίθεση στην αντικατάσταση του γηγενούς πληθυσμού με την εισβολή λαθρομεταναστών. Είναι η άρνηση μετατροπής των κοινωνιών από εθνικές σε πολυπολιτισμικές. Είναι η αντίθεση στη WOKE ατζέντα που αμφισβητεί την οικογένεια ως το βασικό κοινωνικό κύτταρο.

Η ΕΕ δεν μπορεί να αποδεχτεί μια επιστροφή σε εθνοκεντρικές πολιτικές όπως οι ΗΠΑ. Πυλώνας της ΕΕ είναι η υπέρβαση των εθνικών συμφερόντων προς όφελος της παγκοσμιοποιημένης αγοράς με την ελεύθερη διακίνηση κεφαλαίων, αγαθών και ανθρώπων. Οποιαδήποτε επιστροφή στην αρχή του «εθνικού συμφέροντος» θα σημαίνει τη διάλυση της ΕΕ.

Οι αντιφάσεις και οι αδυναμίες της ΕΕ έχουν οδηγήσει τις περισσότερες κυβερνήσεις της να μιλούν για την ανάγκη στρατηγικής αυτονομίας, οικονομικής και τεχνολογικής απεξάρτησης, ενεργειακής ασφάλειας και αμυντικής θωράκισης. Τίποτα απ’ όλα αυτά δεν είναι εύκολο να υλοποιηθεί. Μέσα στο σημερινό πολυπολικό κόσμο η ΕΕ είναι ένας αδύναμος πόλος. Η Ουγγαρία, η Σλοβακία και η Τσεχία διαφοροποιούνται σε πολλά θέματα. Ισχυρές πολιτικές δυνάμεις στη Γερμανία, τη Γαλλία, την Πολωνία και άλλες χώρες διεκδικούν την εξουσία έχοντας την ενθάρρυνση της νέας Αμερικανικής Διοίκησης. Η ΕΕ αλλάζει, αλλά, όχι προς την κατεύθυνση της «περισσότερης Ευρώπης», όπως προσδοκούν οι ευρωλάγνοι, αλλά προς την αποσύνθεση.

Η Μέση Ανατολή και η Ανατολική Μεσόγειος

Ο γεωπολιτικός χάρτης της Μ. Ανατολής και της Α. Μεσογείου ενδιαφέρει άμεσα τις δύο κρατικές οντότητες του Ελληνισμού: Την Ελλάδα και την Κύπρο. Η αναθεωρητική Τουρκία, με ιδεολογικό όχημα το σουνιτικό Ισλάμ, φιλοδοξεί να γίνει ηγεμονική δύναμη της περιοχής. Επιχειρεί να ανασυστήσει την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Η Τουρκία κατέχει εδώ και 52 χρόνια τη Βόρεια Κύπρο, η οποία αποτελεί προκεχωρημένο φυλάκιο προβολής ισχύος στην Α. Μεσόγειο. Ο τουρκικός στρατός δεν πρόκειται να φύγει ποτέ από την Κύπρο με τις διαπραγματεύσεις περί μιας Διζωνικής -Δικοινοτικής Ομοσπονδίας και ΜΟΕ (Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης). Η Κύπρος θα απελευθερωθεί μόνο όταν υπάρξει μια ευρύτερη ήττα και υποχώρηση των νέο-οθωμανών της Άγκυρας.

Η Τουρκία ελέγχει τη Συρία, μετά την ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ, με εξαίρεση τις βορειοανατολικές  περιοχές των Κούρδων και τη ζώνη των Δρούζων στα σύνορα με το Ισραήλ. Τουρκικές δυνάμεις βρίσκονται στο βόρειο Ιράκ, το Κατάρ, τη δυτική Λιβύη και τη Σομαλία, ενώ η Αλβανία της παρέχει ναυτικές διευκολύνσεις.

Η Τουρκία είναι μια μεγάλη πληθυσμιακά χώρα με αξιόλογη βιομηχανική παραγωγή, ελέγχει τα Στενά και άρα τον Εύξεινο Πόντο, έχει τον δεύτερο μεγαλύτερο αριθμητικά στρατό του ΝΑΤΟ, και έχει αναπτύξει σημαντικά την αμυντική βιομηχανία της. Όλα αυτά την καθιστούν χρήσιμο εταίρο για ορισμένες από τις Μεγάλες Δυνάμεις (π.χ. Ρωσία), την ΕΕ, αλλά και άλλα κράτη (π.χ. Πακιστάν).

Τις τουρκικές φιλοδοξίες δυσχεραίνει η έλλειψη ενεργειακών πόρων. Γι’ αυτό οι Τούρκοι αγόρασαν δύο ερευνητικά σκάφη και τέσσερα θαλάσσια γεωτρύπανα για αναζήτηση υπεράκτιων υδρογονανθράκων. Γι’ αυτό το Δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» και το τουρκολιβυκό Μνημόνιο. Το διακύβευμα βρίσκεται στην, πολλά υποσχόμενη, Α. Μεσόγειο.

Ο τουρκικός επεκτατισμός και οι πληρεξούσιοί του (π.χ. Αδελφοί Μουσουλμάνοι) αποτελούν ευρύτερη απειλή για τις χώρες της περιοχής. Ο Ελληνισμός που βρίσκεται στην πρώτη γραμμή του τουρκικού αναθεωρητισμού χρειάζεται ενίσχυση όλων των συντελεστών ισχύος του και συμμαχίες με  χώρες που έχουν κοινά συμφέροντα, αν επιθυμεί να επιβιώσει.

* Το άρθρο αυτό θίγει, λόγω χώρου, μόνο μερικές πτυχές του γεωπολιτικού πλαισίου στις αρχές του 2026. Υπάρχουν και πολλοί άλλοι παράγοντες που επιδρούν στις εξελίξεις.

 Πηγή : www.ellinikiantistasi.gr