Το υπό διαμόρφωση πλαίσιο ανάλογα με το ποιος μιλάει, προβλέπει 60ήμερη παύση εχθροπραξιών, αποκλιμάκωση στα Στενά του Ορμούζ, αποδέσμευση παγωμένων κεφαλαίων και δημιουργία διεθνούς ταμείου ανοικοδόμησης έως και 300 δισ. δολαρίων
Σε προχωρημένο αλλά ακόμη ρευστό στάδιο φαίνεται να βρίσκονται οι παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, σύμφωνα με νέο δημοσίευμα των New York Times και πληροφορίες από διπλωματικές πηγές που συμμετέχουν στη διαδικασία. Το υπό διαμόρφωση πλαίσιο περιγράφεται ως ένα σύνθετο και πολυεπίπεδο σχέδιο αποκλιμάκωσης, το οποίο ωστόσο παραμένει χωρίς τελική υπογραφή καθώς δεν υπάρχει ένα μοναδικό κείμενο το οποίο να ερμηνεύεται το ίδιο και από τις δύο πλευρές.
Στην καρδιά του προσχεδίου βρίσκεται ένα πλαίσιο μη επίθεσης (nonaggression framework) μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, το οποίο προβλέπει αρχική παύση εχθροπραξιών διάρκειας 60 ημερών, περιλαμβάνει τον Λίβανο και δίνει δυνατότητα παράτασης, εφόσον οι διαπραγματεύσεις προχωρούν. Η περίοδος αυτή εκλαμβάνεται ως παράθυρο για συνέχιση των συνομιλιών με στόχο μια ευρύτερη και πιο μόνιμη συμφωνία.
Παράλληλα, όπως αναφέρουν οι διαρροές που επικαλούνται οι New York Times, το συνολικό πλαίσιο συνδυάζει πολιτικές, στρατιωτικές και οικονομικές δεσμεύσεις, οι οποίες θα εφαρμοστούν σταδιακά και υπό όρους, δημιουργώντας ένα μεταβατικό καθεστώς αποκλιμάκωσης.
Διαφορετικές εκδοχές ακόμη και για τι συνιστά «λήξη πολέμου»
Σημαντικό στοιχείο των συνομιλιών είναι ότι δεν υπάρχει ενιαία εκδοχή του κειμένου. Σε ορισμένες διατυπώσεις, το προσχέδιο φέρεται να επεκτείνεται πέρα από μια απλή εκεχειρία, περιγράφοντας ένα ευρύτερο πολιτικό αφήγημα ως «δήλωση τερματισμού του πολέμου», το οποίο θα κάλυπτε πολλαπλά μέτωπα, συμπεριλαμβανομένης και της παύσης συγκρούσεων στον Λίβανο.
Η ασάφεια αυτή, σύμφωνα με διπλωμάτες, αντανακλά το γεγονός ότι ΗΠΑ και Ιράν εξακολουθούν να εργάζονται πάνω σε διαφορετικές εκδοχές του ίδιου πλαισίου, χωρίς πλήρη σύγκλιση ως προς τη νομική και πολιτική του ερμηνεία.
Ορμούζ: σταδιακή αποκλιμάκωση με όρους και αμοιβαίες διαφωνίες
Κομβικό σημείο τριβής παραμένει η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας εμπορικής ροής πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Σύμφωνα με την αμερικανική προσέγγιση του νέου μνημονίου, το πέρασμα θα άνοιγε εκ νέου άμεσα, ενώ ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός θα παρέμενε σε ισχύ και θα μειωνόταν σταδιακά, ανάλογα με την αύξηση της ναυσιπλοΐας και την επιστροφή της στα προπολεμικά επίπεδα. Η ιδέα είναι να δοθεί κίνητρο στο Ιράν να προχωρήσει γρήγορα σε αποναρκοθέτηση.
Διπλωμάτης που ενημερώθηκε για το νέο πλαίσιο ανέφερε ότι το Ιράν έχει συμφωνήσει να επιτραπεί η επιστροφή της ναυσιπλοΐας στα προπολεμικά επίπεδα για περίοδο 30 ημερών, ενώ και οι δύο πλευρές θα συνεχίσουν τις διαπραγματεύσεις για μια τελική συμφωνία. Παρ’ όλα αυτά, η διαδικασία αποναρκοθέτησης και επαναλειτουργίας ενδέχεται να διαρκέσει εβδομάδες. Σύμφωνα με τον ίδιο, η Τεχεράνη εξακολουθεί να διαφωνεί με την Ουάσιγκτον σχετικά με το τι θα συμβεί μετά από αυτή την περίοδο.
Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε ότι η συμφωνία θα περιλαμβάνει την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού εντός 30 ημερών και το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων. Ωστόσο, Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε ότι οι ΗΠΑ δεν έχουν καθορίσει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.
Οι διαμεσολαβητές σημειώνουν ότι η ιρανική διαπραγματευτική ομάδα επιμένει πως το Ιράν και το Ομάν, που συνορεύει με τα στενά, έχουν το δικαίωμα να καθορίζουν εάν θα επιβληθεί κάποια μορφή τέλους στα πλοία μετά το πέρας αυτής της περιόδου.
Το «ταμείο ανοικοδόμησης» των 300 δισ. δολαρίων
Ένα από τα πιο αναπάντεχα και πολιτικά ευαίσθητα στοιχεία του σχεδίου είναι η πρόβλεψη για τη δημιουργία διεθνούς «ταμείου ανοικοδόμησης και επενδύσεων» για το Ιράν, το οποίο, σύμφωνα με εμπλεκόμενους στις συνομιλίες, θα μπορούσε να φτάσει τα 300 δισ. δολάρια.
Ιρανός αξιωματούχος και ένας διπλωμάτης εκτίμησαν το ύψος του στα 300 δισ. δολάρια, αν και άλλοι διαμεσολαβητές δεν επιβεβαιώνουν το συγκεκριμένο ποσό. Ο Ιρανός αξιωματούχος το περιέγραψε ως ένα «σχέδιο ανοικοδόμησης», το οποίο θα εγγυάται χρηματοδότηση προς το Ιράν εφόσον υπογραφεί οριστική συμφωνία.
Σε προηγούμενα στάδια των διαπραγματεύσεων, η Τεχεράνη είχε ζητήσει αποζημιώσεις για τις ζημιές από τους βομβαρδισμούς, τις οποίες Ιρανοί αξιωματούχοι υπολογίζουν από 300 δισ. έως και 1 τρισ. δολάρια.
Δύο διπλωμάτες που ενημερώθηκαν για το τελευταίο σχέδιο ανέφεραν ότι το εν λόγω ταμείο περιγράφεται ως διεθνές «επενδυτικό fund», το οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να υποστηρίξουν σε περίπτωση τελικής συμφωνίας. Οι λεπτομέρειες για τη λειτουργία του αναμένεται να συζητηθούν σε επόμενο στάδιο των διαπραγματεύσεων.
Η πρόταση φαίνεται να αποτελεί παραλλαγή μιας παλαιότερης ιδέας που είχαν διατυπώσει ο απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Μέση Ανατολή του Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, και ο γαμπρός του προέδρου, Τζάρεντ Κούσνερ. Και οι δύο προέρχονται από τον χώρο των ακινήτων, ενώ σύμφωνα με ορισμένους διαμεσολαβητές είχαν προτείνει την προώθηση επενδυτικών ακινήτων στην Τεχεράνη και τη δημιουργία επενδυτικού ταμείου σε περίπτωση συμφωνίας.
Ανώτεροι Ιρανοί αξιωματούχοι, από την πλευρά τους, ανέφεραν ότι έχουν προτείνει στις αμερικανικές διαπραγματευτικές ομάδες να επιτραπεί σε αμερικανικές εταιρείες, συμπεριλαμβανομένων μεγάλων ενεργειακών και πετρελαϊκών ομίλων, να εισέλθουν στην ιρανική αγορά μέσω επενδύσεων και κοινοπραξιών.
Παγωμένα κεφάλαια και ενδιάμεσοι μηχανισμοί
Τρεις πηγές που έχουν γνώση των λεπτομερειών ανέφεραν σύμφωνα με το σχετικό δημοσίευμα ότι το πλαίσιο της συμφωνίας αναμένεται να επιτρέπει τη σταδιακή αποδέσμευση μέρους των παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων, αν και όσα καταγράφονται στο κείμενο ενδέχεται να μην ταυτίζονται πλήρως με όσα έχουν συμφωνηθεί προφορικά μεταξύ των δύο πλευρών.
Το Ιράν διαθέτει περίπου 24 δισ. δολάρια σε δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία σε ξένες τράπεζες και επιμένει ότι ουσιαστικές διαπραγματεύσεις δεν μπορούν να ξεκινήσουν χωρίς την απελευθέρωσή τους. Το ζήτημα παραμένει πολιτικά ευαίσθητο για τον Ντόναλντ Τραμπ, λόγω της προηγούμενης κριτικής του προς τον πρώην πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα, μετά τη μεταφορά 1,7 δισ. δολαρίων προς το Ιράν με αντάλλαγμα την απελευθέρωση τεσσάρων Αμερικανών κρατουμένων — μια υπόθεση που επικριτές είχαν χαρακτηρίσει «σκάνδαλο με παλέτες μετρητών». Ο Τραμπ είχε επίσης επιτεθεί στον Ομπάμα για μεταφορές χρημάτων στο πλαίσιο της επίλυσης μιας πολυετούς οικονομικής διαφοράς που ακολούθησε τη συμφωνία του 2015 για το πυρηνικό πρόγραμμα.
Η έγκριση για την αποδέσμευση πολύ μεγαλύτερων ποσών από εκείνα της περιόδου Ομπάμα θα μπορούσε να εκθέσει τον Τραμπ σε πολιτική κριτική τόσο από τους αντιπάλους του όσο και από τους λεγόμενους «σκληροπυρηνικούς» έναντι του Ιράν. Ο ίδιος έχει ξεκαθαρίσει στους συνεργάτες του ότι δεν πρόκειται να υπογράψει συμφωνία που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως άμεση καταβολή χρημάτων από τις Ηνωμένες Πολιτείες προς το Ιράν.
Υπό αυτό το πολιτικό πλαίσιο, η ομάδα του Τραμπ επεξεργάζεται σενάρια εμπλοκής τρίτων χωρών, μεταξύ των οποίων και το Κατάρ, ώστε να διευκολυνθεί η σταδιακή αποδέσμευση κεφαλαίων προς την Τεχεράνη. Ιρανός αξιωματούχος και δύο διπλωμάτες ανέφεραν ότι η γραπτή μορφή του σχεδίου προβλέπεται να περιλαμβάνει ρητή δέσμευση για σταδιακή απελευθέρωση των κεφαλαίων.
Το Ιράν έχει ζητήσει πρόσβαση σε έως και 20 δισ. δολάρια σε παγωμένα περιουσιακά στοιχεία που βρίσκονται στη Μέση Ανατολή.
Πυρηνικό πρόγραμμα σε δεύτερη φάση
Το ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν μετατίθεται σε δεύτερο στάδιο των διαπραγματεύσεων. Εκεί θα τεθούν στο τραπέζι οι λεπτομέρειες για την τύχη των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου, που περιλαμβάνουν περίπου 440 κιλά υψηλού εμπλουτισμού και επιπλέον ποσότητες χαμηλότερης καθαρότητας.
Οι επιλογές που εξετάζονται περιλαμβάνουν διεθνή εποπτεία, αραίωση εντός ιρανικού εδάφους ή μεταφορά σε τρίτες χώρες, με τις ΗΠΑ να εμφανίζονται πιο ευέλικτες σε σχέση με το παρελθόν, αλλά να απορρίπτουν σενάρια εμπλοκής Ρωσίας ή Κίνας.
«Θα κρίνουμε από τις πράξεις» λέει το Ιράν
Με αφορμή τις εντάσεις που επανέρχονται στο πεδίο τα τελευταία 24ωρα, ο επικεφαλής της ιρανικής διαπραγματευτικής ομάδας, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, υπογράμμισε σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Χ ότι η Τεχεράνη «δεν εμπιστεύεται εγγυήσεις και λόγια», προσθέτοντας ότι θα αξιολογήσει αποκλειστικά τις πράξεις της άλλης πλευράς.
«Το Ιράν δε θα κινηθεί πρώτο», ανέφερε χαρακτηριστικά, επιβεβαιώνοντας το εύθραυστο και αμοιβαία καχύποπτο κλίμα που επικρατεί στις συνομιλίες.
Οι παραπάνω δηλώσεις έρχονται να επιβεβαιώσουν επίσης και την εκτίμηση που έχει αρχίσει να κερδίζει έδαφος, ότι η παράταση που παίρνει η υπογραφή της συμφωνίας το μόνο που κάνει είναι να αυξάνει την ένταση στο πεδίο με ότι αυτό συνεπάγεται για την τελική έκβαση των διαπραγματεύσεων, υπό το πρίσμα των εξελίξεων στον Λίβανο και την προέλαση των ισραηλινών πέρα από τον ποταμό Λιτάνι.
