γράφει η Βασιλική Μελέτη*
Η Ελλάδα θρηνεί ακόμη πέντε ανθρώπους που έδωσαν τη ζωή τους στην πρώτη γραμμή της μάχης με τις φλόγες. Τρεις πυροσβέστες έχασαν τη ζωή τους στο Ρέθυμνο και στο Γύθειο, ενώ δύο χειριστές πυροσβεστικού ελικοπτέρου Bell έπεσαν εν ώρα καθήκοντος στην Ψάθα, επιχειρώντας να προστατεύσουν ανθρώπινες ζωές, περιουσίες και το φυσικό περιβάλλον. Πίσω από αυτούς τους αριθμούς υπάρχουν οικογένειες που βυθίστηκαν στο πένθος, συνάδελφοι που έχασαν τους ανθρώπους τους και μια κοινωνία που βλέπει, για ακόμη ένα καλοκαίρι, το τίμημα της ανεπάρκειας στην πολιτική προστασία να μετριέται όχι μόνο σε καμένα στρέμματα και κατεστραμμένες περιουσίες, αλλά και σε ανθρώπινες ζωές. Και όταν οι ίδιες τραγωδίες επαναλαμβάνονται χρόνο με τον χρόνο, η σιωπή δεν είναι σεβασμός· είναι συνενοχή.
Κάθε χρόνο ακούμε τις ίδιες δηλώσεις. «Η κλιματική κρίση», «οι ακραίες καιρικές συνθήκες», «οι πρωτοφανείς άνεμοι». Κανείς δεν αμφισβητεί ότι η κλιματική κρίση αποτελεί μια νέα πραγματικότητα. Όμως η επίκλησή της δεν μπορεί να λειτουργεί ως πολιτικό άλλοθι. Οι φωτιές δεν μετατρέπονται σε εθνικές τραγωδίες, επειδή φυσάει. Μετατρέπονται σε εθνικές τραγωδίες, όταν βρίσκουν απροστάτευτα δάση, αποδυναμωμένες δημόσιες υπηρεσίες και μια κυβέρνηση που επενδύει περισσότερο στην επικοινωνιακή διαχείριση της κρίσης παρά στην ουσιαστική πρόληψη.
Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας επέλεξε να οικοδομήσει το αφήγημά της πάνω στην καταστολή. Περισσότερα εναέρια μέσα, περισσότερες εικόνες επιχειρήσεων, περισσότερες δηλώσεις για την επιχειρησιακή ετοιμότητα. Όμως η πολιτική προστασία δεν αρχίζει, όταν απογειώνεται το πρώτο Canadair. Αρχίζει μήνες πριν, μέσα στο δάσος. Εκεί όπου θα έπρεπε να υπάρχουν οργανωμένες δασικές υπηρεσίες, ολοκληρωμένη διαχείριση καύσιμης ύλης, καθαροί δασικοί δρόμοι, δεξαμενές νερού, σχέδια άμεσης επέμβασης και επιστημονική παρακολούθηση κάθε περιοχής υψηλού κινδύνου.
Αντί γι’ αυτό, οι δασικές υπηρεσίες εγκαταλείφθηκαν. Οργανικές θέσεις μένουν κενές. Έμπειροι δασολόγοι και δασοπόνοι συνταξιοδοτήθηκαν χωρίς να αντικατασταθούν. Η γνώση που αποκτήθηκε επί δεκαετίες απαξιώθηκε και η διαχείριση του δάσους περιορίστηκε σε αποσπασματικές παρεμβάσεις. Το αποτέλεσμα είναι ένα κράτος που εμφανίζεται ισχυρό, όταν η φωτιά έχει ήδη ξεφύγει από κάθε έλεγχο.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το πρόγραμμα Antinero. Παρουσιάστηκε ως η μεγάλη μεταρρύθμιση στην πρόληψη των δασικών πυρκαγιών και χρηματοδοτήθηκε με εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ. Όμως η πολιτική δεν κρίνεται από τους τίτλους των προγραμμάτων ούτε από τα δελτία τύπου. Κρίνεται εκ του αποτελέσματος. Και τα αποτελέσματα είναι αμείλικτα. Οι μεγάλες πυρκαγιές συνεχίζονται με την ίδια ένταση, ακόμη και σε περιοχές όπου υλοποιήθηκαν αντίστοιχες παρεμβάσεις. Η κυβέρνηση οφείλει να απαντήσει: ποια είναι η ανεξάρτητη επιστημονική αξιολόγηση του προγράμματος; Πόσο μειώθηκε πραγματικά ο κίνδυνος; Ποια διδάγματα αντλήθηκαν;
Η πρόληψη δεν είναι εργολαβίες ούτε επικοινωνιακές εξαγγελίες. Πρόληψη σημαίνει μόνιμη και επιστημονική διαχείριση του δάσους. Σημαίνει δασοπονικές επεμβάσεις, συντήρηση του δασικού οδικού δικτύου, προστασία των υδάτινων σημείων, έγκαιρη ανίχνευση, αξιοποίηση της τεχνολογίας, συνεργασία δασικών υπηρεσιών και πυροσβεστικού σώματος και, κυρίως, ανθρώπους που βρίσκονται μέσα στο δάσος ολόκληρο το χρόνο: τα δάση δεν σώζονται, όταν οι φλόγες φτάσουν στις κορυφές των δέντρων. Σώζονται πριν ανάψει η πρώτη σπίθα.
Κάθε πυρκαγιά αφήνει πίσω της μια οικολογική καταστροφή που δεν αποτυπώνεται μόνο σε χάρτες. Χάνονται σπάνια φυτικά είδη, καταστρέφεται η βιοποικιλότητα, εξαφανίζονται ολόκληροι βιότοποι. Νεογέννητα ζώα, χελώνες, πουλιά και αμέτρητοι οργανισμοί καίγονται ζωντανοί. Το έδαφος αποστειρώνεται, το μικροβίωμα νεκρώνεται, οι σπόροι καταστρέφονται και η φυσική αναγέννηση γίνεται εξαιρετικά δύσκολη. Με τις πρώτες βροχές ακολουθούν η διάβρωση, οι πλημμύρες και η ερημοποίηση. Δεν χάνονται μόνο δέντρα. Ακρωτηριάζεται η φυσική κληρονομιά της χώρας.
Το τραγικό είναι ότι επιμένουμε σε ένα μοντέλο που αποτυγχάνει διαρκώς. Κάθε χρόνο περισσότερες δαπάνες. Κάθε χρόνο περισσότερα μέσα. Κάθε χρόνο περισσότερες στάχτες. Αν ένα σύστημα αποτυγχάνει επανειλημμένα, η λύση δεν είναι να επενδύεις περισσότερο στο ίδιο μοντέλο. Η λύση είναι να το αλλάξεις.
Οφείλουμε να αλλάξουμε επιτέλους πολιτική. Να αποκτήσει η πρόληψη τον πρωταγωνιστικό ρόλο που της αξίζει. Να ενισχυθούν ουσιαστικά οι δασικές υπηρεσίες. Να επιστρέψει η επιστημονική διαχείριση των δασών στο επίκεντρο της εθνικής στρατηγικής. Και, πάνω απ’ όλα, να υπάρξει πολιτική λογοδοσία. Όταν οι ίδιες τραγωδίες επαναλαμβάνονται κάθε χρόνο, δεν μιλάμε πλέον για ατυχία. Μιλάμε για αποτυχία διακυβέρνησης.
Κάποιοι θα πουν ότι αυτές τις ώρες δεν είναι η στιγμή για κριτική. Ότι τώρα προέχει η μάχη με τις φλόγες. Προφανώς και προέχει. Οι σκέψεις όλων μας είναι στους ανθρώπους που επιχειρούν με αυταπάρνηση και σε όσους δοκιμάζονται.
Αλλά γνωρίζουμε επίσης τι θα συμβεί όταν σβήσει και η τελευταία εστία. Η επικαιρότητα θα αλλάξει θέμα, οι δεσμεύσεις θα ξεχαστούν και οι ευθύνες θα θαφτούν κάτω από τις στάχτες. Αν δεν μιλήσουμε τώρα για τις αιτίες, δεν θα αλλάξουμε ποτέ το αποτέλεσμα. Η πραγματική τιμή στους ανθρώπους που χάθηκαν δεν είναι τα λόγια. Είναι η πολιτική βούληση να μη ζήσει ξανά η χώρα την ίδια τραγωδία.
* Η Βασιλική Μελέτη είναι Διδάκτωρ Κοινωνικής Πολιτικής – Συγγραφέας, μέλος της Γραμματεία Ισότητας ΠΑΣΟΚ, Δ.ΕΠΙ.Σ Νέας Ιωνίας και της ΔΗΜ.Τ.Ο ΠΑΣΟΚ Νέας Ιωνίας
